Bosnië en Herzegovina (2) | een reis in een roerige historie

Van 16 tot 23 november 2022 reizen we door Bosnië en Herzegovina. We beleven een veelzijdige reis in de roerige historie van dit land en deze regio.

Onze eerste stop is Una National Park, mooie natuur op de grens met Kroatië. Daarna rijden we naar Sarajevo voor een uitgebreid stadsbezoek en gaan we verder langs Mostar en Blagaj.

De oorlog van de jaren 1990 is nog steeds zichtbaar, voelbaar in de sfeer en merkbaar in de verhalen van de mensen die we ontmoeten.

Van Kulen Vakuf naar Sarajevo

Na ons avontuur in Una National Park, we verbleven in een appartement in Kulen Vakuf, gaan we op weg richting Sarajevo.

Vooral het eerste deel van de route is uitdagend. Onze favoriete navigatie-app, OSMAnd, heeft een korte route gevonden naar de hoofdweg naar Sarajevo. De kaart zegt dat dit een hoofdweg is, wij denken daar iets anders over. Ook de vers gevallen sneeuw maakt de weg nog uitdagender.

Gelukkig zien we op deze weg verder geen tekenen van mijnenvelden zoals we die eerder onderweg wel tegenkwamen.

Onderweg gaan we op zoek naar een overnachtingsplek op Park4Night, onze favoriete app voor kampeerplekken in Europa. Dat blijkt nog niet zo gemakkelijk te zijn in dit seizoen, de herfst van 2022. Veel campings zijn gesloten en wild kamperen wordt niet erg op prijs gesteld in deze regio.

Ook het weer zit niet mee, het regent onophoudelijk en het is koud. Wat moet het zwaar geweest zijn voor de mensen die hier, in dit barre seizoen de oorlog van de jaren 1990 meemaakten. Onderweg worden we hier keer op keer aan herinnerd, overal langs de weg liggen begraafplaatsen met grafzerken van die tijd. De gedachte aan de verschrikkingen van deze oorlog maakt ons extra koud.

Bij het stadje Jajce besluiten we daarom direct door te rijden naar Sarajevo.

Sarajevo

Hotel Holiday

We zoeken een kamer in het Hotel Holiday, voorheen bekend als Holiday Inn, het verblijf van veel journalisten in de Balkanoorlog. Dit hotel is in voorbereiding op de Olympische Winterspelen van 1984 gebouwd, voor het verblijf van het Olympisch Comité en andere officials.

Het is al donker als we aankomen, dus we checken in en gaan naar onze kamer op de 10de verdieping, lekker luxe met een ligbad. Sonja weet bij de receptie de deal van Booking.com te evenaren.😉😍

Sonja vindt via TripAdvisor het restaurant Apétit, goede keuken voor een prima prijs. We eten garnalenrisotto en een rump steak, mooie gerechten en goed gepresenteerd.

De stad Sarajevo

Na een goede nacht in onze ruime hotelbedden lopen we naar de stad. De paraplu mee, het regent wat en we lopen langs de Zmaja od Bosne (Sniper Alley in de oorlog) richting stad. Na even wandelen komen we de eerste herinnering aan de jaren 1990 tegen, één van de Rozen van Sarajevo. Hier sloeg een mortier in vanaf de omliggende bergen waarvandaan de stad belegerd werd.

Later vertelt Ado dat hij als kind het beleg van de stad meegemaakt heeft. Elke keer als de stad bestookt werd, was dat een geluksmomentje, dan hoefden ze niet naar school! Helaas verloor hij ook vriendjes en werden naasten getroffen door het oorlogsgeweld.

Ado is de gids van Sarajevo Spirit - City Tours, zij verzorgen een gratis introductiewandeling door de stad. Een aanrader voor iedereen die de stad voor het eerst bezoekt en iets meer van de historie wil leren.

Ado vertelt ons – we zijn vandaag zijn enige gasten, nog een voordeel van dit seizoen – zijn ervaringen en andere wetenswaardigheden over de Balkanoorlog en hoe die de stad teisterde.

Ook horen we over de lange moslimgeschiedenis van de stad, vanaf de Ottomaanse verovering in de 15de eeuw. Hij vertelt ook over de Habsbrugs/Oostenrijkse periode en de daarop volgende socialistische periode van voormalig Joegoslavië onder president Tito en de beperkingen die dit opleverde voor onder andere de generatie van zijn ouders. Ado laat ons zien dat sinds de oorlog veel wederopbouw heeft plaatsgevonden, met de nodige veranderingen als gevolg.

Hij leidt ons langs mooie pleinen en door smalle straatjes waar het multiculturele karakter van de stad ook vandaag nog zichtbaar is.

Afsluitend genieten Ado en ik van een kopje Bosnische koffie, Sonja drinkt thee. De koffie wordt traditioneel vers gemalen met de hand en met kokend water gezet. Het suikerklontje doe je niet in de koffie, maar dat doop je in de koffie en laat je verder in je mond smelten.

De koffieserviesjes en koffiemolens worden in het koperslagerstraatje (zie foto hierboven) met de hand geslagen, mooi om te zien.

We bedanken Ado hartelijk voor zijn educatieve en indrukwekkende verhalen tijdens onze wandeling. We zijn een stuk rijker geworden met deze gratis stadswandeling die ons nog lang zal bijblijven.

The Tunnel of Hope

Aan de westzijde van de stad, gegraven onder de startbaan van het vliegveld, ligt de Tunnel of Hope. Deze 800 meter lange tunnel werd met de hand gegraven in oorlogstijd. Ze diende vooral voor de bevoorrading van de stad tijdens het 1425 dagen lange beleg van de stad van 1992 tot 1995.

Het huis aan de zuidkant van de landingsbaan was één van de eindpunten van de tunnel en doet tegenwoordig dienst als museum. We lopen door de tunnel en ervaren de omstandigheden.

Met de filmbeelden die we zien kunnen we ons enigszins een voorstelling maken van hoe het er hier aan toe ging. We zijn diep onder de indruk, verschrikkelijk!

Mostar

De stad Mostar heeft in de laatste oorlog ook veel geleden. Beelden van de verwoeste oude brug (de Stari Most) staan mij nog helder voor de geest. Vandaag is de brug herbouwd in oude glorie en kunnen de Mostarianen weer van de brug duiken. Van dat duiken werd ons verteld door de eigenaar van het koffietentje boven de westelijke poort naar de brug. Hij nodigde ons uit voor een koffie en vertelde honderduit over de historie van de brug en de stad. De koffie en thee waren trouwens niet duur, hooguit een paar euro samen (en de verhalen waren gratis).

Blagaj

Camping Blagaj

We vinden een camping die open is in Blagaj. En wat voor camping. Een staanplaats voor onze Milady Landy met elektra en eigen wateraansluiting kost €10. Maar, voor dat geld worden wij op het terras van de camping verwelkomd met een drankje van het huis, een stukje appelgebak en een plateau fruit. Later brengt de eigenaresse ons ook nog een bord eten (kip met aardappelen) en krijgen we een tweede drankje aangeboden. Het regent overigens de hele tijd… ’s Ochtends voor we weg gaan drinken we nog een kopje koffie en thee op het nu zonnige terras.
Bij het afrekenen willen we wat extra’s geven voor alles wat we geconsumeerd hebben, maar slechts na sterk aandringen wordt dit geaccepteerd.

Overigens hebben we met Noah nog mooie gesprekken. Hij is een Duitse journalist/fotograaf, vliegvisser en reist met z’n camperbus door de Balkan voor een reportage over vliegvissen. Hij geeft ons tips over Turkije, waar zijn ouders vandaan komen en we gaan dieper in op allerlei aspecten van hun leven in Duitsland in relatie met Turkije.
Noah tipt ons over het moslimheiligdom bij de monding van de Buna rivier in Blagaj.

Tekija Blagaj

Dit derwisj-huis is een gebedsplaats en bedevaartsoord voor moslims dat al sinds de 15de eeuw bestaat. Het is meerdere keren verwoest geweest en steeds weer door de moslimgemeenschap opgebouwd.

We trekken onze schoenen uit en Sonja bedekt haar hoofd en benen en gaan het huis binnen. Het is hier sereen rustig, het geruis van de naastgelegen rivierbron is nog amper hoorbaar en draagt bij aan de mooie sfeer.

Zo rijden we, vol van indrukken, maar met de rust van dit derwisj-klooster in ons hoofd, verder naar de Kroatische grens.